Ontstaan van Duinoord

Voorgeschiedenis

Het gebied, waarop zich nu de wijk Duinoord bevindt, bestond vroeger uit een heuvelachtig duinlandschap. Het waren geen hoge duinen, zoals we die aantreffen in het Westduinpark en achter de Watertoren, maar lage bultjes, die ook wel klingen of oude duinen genoemd worden. Aan de Daal en Bergselaan is dit landschap nog te zien in het stukje natuurreservaat ‘Wapendal’.

Bos was er nauwelijks in het ‘voorhistorische’ Duinoord, wel laag struikgewas, af en toe een tegen de zeewind opgewassen boom en slanke toppen. De populatie konijnen moet overvloedig geweest zijn, getuige de verhalen over jacht en stroperij. Het Duinoordse klingengebied was een langgerekte strook (strandwal), ruwweg begrensd door de Laan van Meerdervoort en de Haagse Beek, die langs het huidige Stadhoudersplantsoen en de Sportlaan ‘stroomt’. Het dal waardoor de Beek loopt heet Segbroek. Langs de Beek lagen enige boerderijen, waarvan de namen nog voortleven in straatnamen: Kranenburg, dat ooit een echt kasteel is geweest, Hanenburg, Daal en Berg, Houtrust, Berg en Dal en Meer en Bos zijn de enige boerderijen die nog (gedeeltelijk) overgebleven zijn.

Op de kaart van Kruikius uit 1712 komt op de plaats waar nu het Sweelinckplein ligt de veldnaam ‘Slagvelt Op Den Engel’ voor. De betekenis hiervan is niet geheel duidelijk. Men moet zich in ieder geval niet voorstellen dat zich daar bloederige taferelen hebben afgespeeld, want dan zou de geschiedenis er zeker melding van gemaakt hebben. Sommigen menen dat ‘slagvel’ duidt op een gebied doorsneden met slagen, dat zijn karresporen door de duinen (Frankenslag, Rijslag, Kolenwaagenslag). Een andere mogelijke verklaring is de betekenis die Van Dale nu nog geeft: een vlakgemaakte plaats waarop de slagen turf worden neergezet om te drogen. Immers, in het gebied ten zuiden van de Laan van Meerdervoort (genaamd Het Kleine Veentje) werd in die tijd op daarvoor geschikte plekken turf gestoken. Dit geschiedde altijd zo dicht mogelijk bij de stad in verband met het transport. De betekenis van ‘Op den Engel’, waarvan het trefcentrum zijn naam ontleent, is nog niet achterhaald. De naam heeft ook maar kort bestaan, want op de kaarten komt hij niet meer voor.

Ontstaan van Duinoord

Men kan zich afvragen waarom het hoge, droge zandgebied pas betrekkelijk laat werd bebouwd, later dan de Zeeheldenbuurt en het Regentessekwartier in het onaantrekkelijke natte veen. Wel, in de eerste plaats breidde Den Haag zich vanuit het centrum uit en werd bij voorkeur eerst het dichtbijgelegen gebied bebouwd.

In de tweede plaats was daar waarschijnlijk de grond goedkoper of gemakkelijker te verwerven van de domeinen van de Groothertogin van Saxen-Weimar en de familie Goekoop, die op de Zorgvliet woonde.

In de derde plaats moest de heuvelachtige grond bouwrijp gemaakt worden, waartoe veel zand afgevoerd diende te worden. Dit laatste kwam pas goed op gang bij de aanleg van de Rijnspoorweg in de laatste helft van de vorige eeuw. Er werden afzanderijvaarten gegraven (Waldeck Pyrmontkade en Valkenboskade) waarover het zand per schuit werd afgevoerd. Wanneer u nu met de trein naar Gouda reist, rijdt u over het zand waaruit vroeger de Duinoordse klingen bestonden. Een ander deel van het zand was bestemd voor stratenaanleg in de schilderswijk, die op veen gebouwd is.

Eerst na de afzandingen konden definitieve plannen voor woningbouw gemaakt worden, waartoe de bankier Scheurleer in 1891 het initiatief nam. Zijn opzet was heel anders dan de recht-toe-recht-aan-wijken, die eerder gebouwd waren: de wijk zou ruim en speels van opzet worden, wat hier wel mogelijk was door de vraag naar huizen van oud-kolonialen: zij zaten niet slecht in hun slappe was en uit angst voor malaria wilden zij absoluut niet op het vochtige veen wonen. De Haagsche Bouwgrond-Maatschappij ‘Duinoord’ , waarnaar de wijk is genoemd, kon zijn gang gaan. Er werd zelfs een prijsvraag uitgeschreven voor gevelontwerpen, waarvan de eerste prijs op de hoek van het Sweelinckplein en de Banstraat nog altijd te zien is.