Tasmanstraat

Tasmanstraat

Grotere kaart weergeven

Zeeheld Tasman
De Tasmanstraat hoort eigenlijk wat naamgeving betreft thuis in het aanliggende Zeeheldenkwartier, want Abel Tasman was geen Nederlandse componist, maar een ontdekkingsreiziger met zout water in zijn bloed. De straat begint bij de Witte de Withstraat, schiet over de Laan van Meerdervoort heen om in Duinoord uit te lopen op de 1e Sweelinckstraat. De kruising met de Laan heeft zelfs een eigen verkeerslicht, hetgeen mij verbaast, want druk is het er bijna nooit. In het Duinoordse stuk van de Tasmanstraat vinden we naast het reeds veelbezongen Sunny Court, het tweede nationale park van Duinoord: Klein Tasmanië, een intiem kinderspeelplaatsje. Ga er eens kijken met de kleinkinderen! De Tasmanstraat dateert uit 1893 en werd genoemd naar Abel Janszoon Tasman.

De Tasmanstraat dateert uit 1893 en werd genoemd naar Abel Janszoon Tasman. Tasman werd in 1603 te Lutjegast in Groningen geboren. In die tijd liep de kustlijn anders en lag Lutjegast dichter aan zee en de jonge Abel was daar dan ook vaak te vinden. Hij keek zijn ogen uit naar de schepen en besloot aan te monsteren. Hij ging naar Amsterdam en trad in dienst van de VOC, die in 1602 was opgericht. Hij klom snel op van matroos tot stuurman. Nadat zijn eerste vrouw, Claesgen Heyndrix was overleden, trouwde Abel in 1632 met Jannetje Tjaers, die Abel in 1638 vergezelde op zijn reizen.

Halen wat je halen kan

Op handelsgebied braken voor “de Nederlanden” lucratieve tijden aan; de Gouden Eeuw bracht “booming” business en vooral veel geld in het laatje van de handelsmaatschappijen. Schepen van de VOC (Verenigde Oost-Indische Compagnie) en de WIC (West-Indische Compagnie) zwermden over de hele aardbol uit om nieuwe vaarroutes en landen te ontdekken en handel te drijven met vreemde landen en culturen, op zoek naar exotische rijkdommen en politieke invloed.
De VOC was een machtige maatschappij, die zich met name richtte op Azië. Specerijen werden uit Indië gehaald; zijde en porselein uit China en de schepen van de VOC mochten zowaar voorzichtig handel drijven met Japan, dat toen nauwelijks buitenlanders toeliet, behalve op het kusteilandje Deshima. Hier leerden de Nederlanders de cultuur van de Shoguns kennen. Langs de route om de Oost werden steunpunten gebouwd waar Nederlandse forten verrezen. Sommige restanten zijn nog te vinden, o.a. in Zuid Afrika en op Mauritius. Iedere zeevarende natie haastte zich natuurlijk een graantje mee te pikken, deed hetzelfde en zo ontstonden de koloniën. De VOC-ers gingen niet altijd zachtzinnig ter werk en de lokale bevolking werd vaak als koelies en zwaar onderbetaald aan het werk gezet. Het was logisch dat de schepen en de routes beveiligd moesten worden. Voor Abel Tasman was dit een van zijn eerste opdrachten. Hij verkende veilige vaarroutes in Indië en hield de piraten op afstand. De handel moest doorgaan koste wat kost.

Abel Tasmans expedities 1642-1644
In die tijd deed het gerucht de ronde dat ergens bij Zuid Amerika goud en zilver voor het oprapen lagen. Met name de Spaanse (Conquistadores) en Portugese zeevaarders (Hendrik de Zeevaarder) zouden scheepsladingen tegelijk uit het Eldorado wegslepen. De heren van de VOC hoorden dit met enige afgunst aan en besloten dat Tasman de zeeweg naar dat Goudland via de oostelijke route in kaart moest brengen. De toch zou gaan via Terra Australis (Zuidland=Australie), een enorm continent, dat voorbij Nieuw Guinea lag. Het was in 1606 toevallig ontdekt door Willem Janszoon, schipper van “de Duyfken”, die de Torresstraat aanzag voor een baai en daardoor naar het zuiden afboog. “Ontdekt” wil natuurlijk zeggen: aangetroffen, want de aboriginals liepen daar al wat langer rond.
Dit Nieuw Holland was dus nauwelijks door vreemden betreden en men had er geen idee van hoe uitgestrekt het was. Ook moest Tasman uitzoeken of je tussen Nieuw Guinea en Australië door kon varen. In augustus 1642 vertrokken de schepen Heemskerck en Zeehaen uit Batavia om eerst een paar pakjes af te leveren op het eiland Mauritius, waar het Nederlands fort Frederik Hendrik gevestigd was. Daar werden de schepen gerepareerd en voedsel en water ingenomen. En passant maakten de Hollandse zeelui jacht op de laatste dappere Dodo, een zeer langzame loopvogel zonder vliegeigenschappen, die door hun toedoen omstreeks 1650 is uitgestorven. Maar da’s een ander verhaal.
Na een paar weken zette Tasman koers naar hoge zuidelijke breedten, omdat hij om het vermoedelijk zeer grote Nieuw Holland heen wilde varen. Hij koerste onder Australië door en zag in November 1642 het land dat hij “Van Diemensland” noemde, naar de opdrachtgever van de expeditie Anthony van Diemen.
Het eiland is nu bekend onder de naam Tasmanië. Negen dagen later stuitten de schepen op de kust van Nieuw Zeeland, waar Tasman ruzie kreeg met Maori’s en drie man verloor. Nieuw Zeeland werd vooralsnog geacht aan Zuid Amerika vast te zitten. Hij bezocht Fiji, Tonga en Samoa en keerde in juni 1643 bovenlangs Nieuw Guinea, via de Molukken weer in Batavia terug.
In 1644 vertrok Tasman opnieuw om een mogelijke doorvaart tussen Nieuw Guinea en Australië te zoeken, maar er langs varend dacht hij ook dat het een grote inham was. Er was echter weldegelijk een doorvaart en de Portugese ontdekkingsreiziger Luis Vaez Torres bewees dit door er doorheen te varen. De doorgang werd naar hem vernoemd: de Torresstraat, een tricky vaargebied, bezaaid met koraalriffen.

Tasmania
Tasman werd beloond voor zijn zeevaartkunde en ontdekkingsreizen; hij werd benoemd tot schippercommandeur. Maar er was ook kritiek omdat de tochten te weinig handel hadden opgeleverd. Jammer toch, dat beperkte marktdenken!
Na 1650 raakte Tasman verder uit de gratie omdat hij een matroos opknoopte en op het laatste moment weer losmaakte. Dat is niet plezierig en het viel niet goed bij de kerkelijke gezagsdragers; zijn reputatie kreeg een knauw. Zijn beroemde expeditie werd een dikke honderd jaar later door de Engelse Captain Cook dunnetjes overgedaan met zijn schip de Endeavour. En wie kent niet het beroemde verhaal van de Bounty? Zo heeft iedere zeevarende natie zijn eigen Tasman.
Inmiddels is ieder plekje op aarde bekeken vanuit de ruimte en de Tomtom brengt ons feilloos waar we wezen willen. Leuk? Ik weet het niet, want verdwalen kan soms interessant zijn. Abel Tasman stierf in 1659 op zijn landgoed in Batavia. Zijn erfenis werd verdeeld tussen zijn vrouw Jannetje Tjaers, de kinderen van zijn dochter Claesgen uit zijn eerste huwelijk en de inwoners van Lutjegast. Kwam het toch nog goed. Het Eldorado werd nooit gevonden. Of wel?

Foto's uit het Gemeentearchief