Duinoord > Stratenboek > Archimedesstraat
Archimedesstraat
Archimedestraat
Archimedes
De straat is vernoemd naar de Griekse wis- en natuurkundige Archimedes (287-212 v.C.).
Archimedes werd geboren in Syracuse in 287 v.Chr. Hij was de zoon van de sterrenkundige Phidias, waarover verder niets bekend is, en behoorde tot de familie van Hiëro II, de toenmalige tiran van Syracuse. Zoals vele anderen in zijn tijd die kennis zochten werd hij aangetrokken door de roem van de wetenschappers in Alexandrië. Dit was de kosmopolitische hoofdstad van Egypte en tevens de voornaamste hellenistische'universiteitsstad' met zijn befaamde bibliotheek. Archimedes ging er onder andere wiskunde studeren bij de leerlingen van Euclides. Hij leerde er ook Eratosthenes kennen. Waarschijnlijk heeft hij hier ook het principe van zijn waterschroef ontdekt of, als het al bestond, verder geperfectioneerd. Deze wordt nog steeds in Egypte gebruikt om de akkers te bevloeien.
Na zijn studie keerde hij naar Syracuse terug en legde zich toe op alle onderdelen van de wiskunde en de fysica, van de zuivere wiskunde tot de praktische mechanica. Volgens de overlevering is Archimedes de rest van zijn leven nooit meer naar Alexandrië gereisd maar hij onderhield wel een levendige schriftelijke correspondentie met de geleerden en filosofen die er werkten. De resultaten van zijn onderzoeken beschreef Archimedes in een reeks monografieën, die opvallen door helderheid en oorspronkelijkheid. Tien van deze monografieën zijn bewaard gebleven.
Eureka!
De ontdekking van de naar hem genoemde wet van Archimedes stelde hem in staat te bewijzen dat een gouden kroon van Hiëro II door de edelsmid was vervalst door toevoeging van zilver. Een anekdote vertelt dat hij, toen hij het theoretische bewijs had gevonden toen hij in bad zat, enthousiast uit bad sprong en naakt de straat op liep en schreeuwde: "Eureka, eureka!" (= "Ik heb (het) gevonden, ik heb (het) gevonden!").
Maar voor de meeste tijdgenoten was Archimedes vooral de uitvinder van allerhande oorlogsmachines, apparaten, hijskranen en katrollen. In de Eerste Punische Oorlog koos Syracuse in eerste instantie de zijde van de Romeinen. Maar toen Hieron II stierf, koos zijn opvolger de zijde van Carthago en bij de Tweede Punische Oorlog werd Syracuse prompt belegerd door de Romeinen. Archimedes vervaardigde verschillende oorlogsmachines om de belegeraars buiten de deur te houden en wist zo een hele tijd de stad onneembaar te houden tot die uiteindelijk in 212 v.Chr. toch werd ingenomen.
Bij de inname van Syracuse werd hij door een overijverige maar onnadenkende Romeinse soldaat gedood. Een anekdote opgetekend door Plutarchus en later Livius vertelt dat Archimedes een wiskundig cirkeldiagram in het zand of op de vloer had getekend en hierover aan het denken was. De soldaat kwam binnen en liep over de tekening. Archimedes riep verstrooid: Verstoor mijn cirkels niet! . Hierop ontstak de soldaat in woede en doodde de toen hoogbejaarde Archimedes met zijn zwaard. Dit werd overigens zeer betreurd door de Romeinse bevelvoerder Marcus Marcellus die een groot bewonderaar was van de bij zijn leven al beroemde Griekse geleerde. Marcellus had opdracht gegeven Archimedes levend gevangen te nemen om hem mee te nemen naar Rome en hoogstwaarschijnlijk is het daarom met de onnadenkende soldaat die Marcellus' bevel in de wind sloeg niet goed afgelopen. In plaats van Archimedes naar Rome te sturen werden nu alleen zijn geschriften en de in zijn opdracht vervaardigde natuurkundige modellen verzameld - waaronder het oudste bekende planetarium - en naar Rome gestuurd. Volgens verscheidene berichten van kroniekschrijvers waren deze daar nog lang te bezichtigen.
Archimedes' lichaam werd begraven op de grote begraafplaats van Syracuse en nog eeuwen later werd zijn graf aan toeristen getoond. Zo is er een verslag bekend van Cicero die op zoek was naar het graf toen hij Quaestor van Sicilië was. Op het graf stond een cilinder in een bol. Volgens Archimedes was zijn belangrijkste ontdekking de verhouding tussen het volume van de cilinder en de bol.
Na Archimedes' dood bleek overigens dat hij vaak had nagelaten de principes van zijn uitvindingen in geschriften vast te leggen. Dit geeft aan dat Archimedes meer geïnteresseerd was in ontdekkingen doen dan in eigen roem. Hij beschouwde zijn werk waarschijnlijk alleen als een aangenaam tijdverdrijf of als 'hobby', vooral zijn praktische werkzaamheden. In de Oudheid stond namelijk het praktische handwerk van de ambachtsman of 'ingenieur' of 'technicus' in laag aanzien en een 'heer van stand' hield zich daar verre van.
