Emma- en Waldeck Pyrmontkade
Deze kades vormen samen de mooiste waterweg van Duinoord. De Koningin Emmakade en de Waldeck Pyrmontkade werden omstreeks 1885 aangelegd en lopen van het Koningin Emmaplein tot de Groot Hertoginnelaan. De namen van beide kades vormen de voor- en achternaam van Adelheid Emma Wilhelmina Theresia van Waldeck Pyrmont, die op 2 augustus 1858 te Arolsen in Duitsland werd geboren.
Emma
Emma kwam uit een gezin van zeven kinderen. Haar ouders, Georg Victor, prins van Waldeck Pyrmont en Helena Wilhelmine Henriëtte Pauline Marianne, prinses van Nassau Weilburg, gaven hun kinderen een gedegen christelijke opvoeding. Zo ook aan Emma, die niet alleen leergierig was, maar ook sociaal bewogen. Zij leerde onder andere van haar Engelse gouvernante hoe de toenmalige arbeidsverhoudingen in elkaar staken en dat zou haar later van pas komen.
Daarnaast werd behoorlijk geïnvesteerd in eigenschappen als plichtsbesef en zelfdiscipline. Emma ontwikkelde zich tot een tactvolle en innemende jonge vrouw, nog onwetend van het feit dat zij spoedig het pad zou kruisen van de koning van Nederland, die naarstig op zoek was naar warm, veilig en vooral stabiel nest.
Willem III
Willem Alexander Paul Frederik Lodewijk werd op 19 februari 1817 te Brussel geboren. Zijn zus, Groothertogin Sophie (zie: Groothertoginnelaan) was duidelijk favoriet van vader koning Willem II en kreeg de meeste aandacht.
Na zijn militaire opleiding moest Willem III, die voortdurend met vader Willem II overhoop lag, zich druk gaan maken over de voortgang van de Oranjedynastie. Die zorg maakte het kiezen van de juiste partner kennelijk niet eenvoudig.
In 1839 trouwde hij met volle nicht Sophia van Württemberg, maar dat werd geen succes.
Toch presteerden ze het om nog drie zoons te krijgen: Willem (1840) Maurits (1843) en Alexander (1851). De prinsen zouden geen lang leven hebben; Willem overleed al in1849; Maurits in 1850. Willem III en Sophia hadden al snel een LAT-relatie, maar er werd nooit officieel gescheiden. Willems moeder Anna Paulowna, probeerde de het huwelijk nog te redden, maar er was geen beginnen aan. De kwestie loste zichzelf op toen gemalin Sophia van Württemberg in 1877 overleed.
Op de versiertoer
Losgeslagen ging Willem op de versiertoer. Hij stortte zich in diverse avontuurtjes met onder
andere barmeisje Elisa Parker, met Emma’s oudere zus Pauline, met andere nicht prinses Elisabeth van Sachsen-Weimar en met de Parijse operazangeres Leonora d’Ambre. Leonora bleek een ware Mabel Wisse Smit avant la lettre. Betoverd verhief Willem haar eigenmachtig in de adelstand tot Comtesse d’Ambroise en zorgde voor een aardig optrekje in Rijswijk met een zakcentje toe. Toen er ook nog getrouwd dreigde te gaan worden, maakte het parlement krachtig bezwaar. Van alle kanten onder druk gezet zag Willem af van dit huwelijk maar hij had haast.
Nauwelijks een jaar later in 1878, maakte hij zijn verloving bekend met de toen twintigjarige Emma van Waldeck Pyrmont. Willem III was toen 61 jaar, oud genoeg om Emma’s opa te kunnen zijn.
Zonder twijfel was Willem’s liaison met Emma van het onbelangrijke vorstenhuis van Waldeck Pyrmont, net zoals die van zus Sophie met de van Sachsen-Weimartjes, gearrangeerd. Er stonden immers dynastieke belangen op het spel. Dat betekende enerzijds het en famille houden van het bezit en anderzijds de noodzaak van een gezond nageslacht.
Dat dit met elkaar op gespannen voet stond is duidelijk. Willems losbandige gedrag dreigde de geloofwaardigheid van het Huis van Oranje en het staatsbestel aan te tasten.
Dus verordonneerde de familie dat Willems’ liefde voor Emma in huize Waldeck Pyrmont spontaan los zou barsten en dat gebeurde ook. Zij traden op 7 januari 1879 in het huwelijk.
Regentes Koningin Emma
Na haar huwelijk volgde Emma haar gemaal naar Nederland. In juni 1879 overleed Willems broer prins Hendrik en in 1884 ook oudste zoon prins Alexander.
Dat was een ramp voor de monarchie, maar gelukkig was in 1880 uit het gezellig samenzijn dochter Wilhelmina geboren.
Dat men dynastiek gezien 101 zoals bij een mannelijke troonopvolger! (Dit protocol is nog niet zo lang geleden geëmancipeerd; de even liever een jongetje had gezien bleek uit het eerbetoon. Wilhelmina kreeg maar 51 saluutschoten in plaats vantuele dochter van Máxima krijgt er nu 101!)
Toch zou Wilhelmina het stokje over moeten nemen. Het huwelijk met Emma had weliswaar een rustgevende invloed op Willem maar zijn gezondheid ging toch achteruit; er werd rekening gehouden met zijn vroegtijdig ontslapen. Willem III was een moeilijk mens en de opkomst van het parlementaire stelsel knabbelde steeds meer aan de macht van de koning.
Kamerlid van Houten meende dat de koning niets meer dan een ornament moest zijn in het parlementaire stelsel. (vergelijk het manifest van D’66 voorman Tom de Graaf)
Anarchist Domela Nieuwenhuis had weinig op met “Koning Gorilla” en moest een tijdje “zakjes plakken” wegens majesteitsschennis.
In 1884 werd Emma aangewezen als eventuele Regentes en toen Willem III in 1890 overleed werd zij dat officieel tot de inhuldiging van Koningin Wilhelmina in september 1898.
Wilhelmina’s huwelijk met Prins Hendrik van Mecklenburg Schwerin in 1901 was een door Emma geregisseerde exercitie, maar men wist niet beter. Tijdens een gezamenlijke Coopertest van tien minuten werd de zaak beklonken. Nadat Hendrik zijn dynastieke bijdrage had geleverd “at hij vervolgens buiten de deur”. In 1909 werd prinses Juliana geboren en het partnerzoekspel begon opnieuw.
Koningin moeder
Emma bleef populair bij het volk. Zij ging wonen in het paleis aan het Lange Voorhout in Den Haag. Als “Koningin der weldadigheid” stortte zij zich op het verlenen van goede werken. Door haar toedoen kwam het eerste Nederlandse sanatorium voor tuberculoselijders tot stand in haar voormalig reserve buitenverblijf Oranje Nassau-Oord te Renkum. Tijdens haar laatste levensfase sloeg de ouderdom snel toe. Emma overleed op 20 Maart 1934 te Den Haag, waar zij ruim bedacht werd met straatnamen: De Emma- en Waldeck Pyrmontkades in Duinoord, de Regentesselaan en Regentesseplein (met gedenknaald) in het Valkenboskwartier, het Emmapark en de Emmastraat in het Bezuidenhout, de Koninginnestraat in de Schilderswijk en het Koningin Emmaplein (Zeeheldenkwartier) .
“The King can do no wrong”
Discussie over de macht van de vorst is van alle tijden. De koning is onschendbaar, de ministers zijn verantwoordelijk, zeggen wij in Nederland. Toch is deze positie van de koning de vreemde eend in de democratische bijt. Historisch gezien kan je dan ook een tendens bespeuren van de absolute, onschendbare vorst “bij de gratie Gods” naar een meer symbolische rol van de koning.
De tragiek van de vorstenhuizen was dat zij - zeker vroeger - allerlei dynastieke capriolen uit moesten halen om het voortbestaan ervan zeker te stellen. Binnen eigen grootfamilie trouwen levert dan vaak niet het gewenste resultaat, getuige de drie jong overleden zoons van Willem III. De vraag is waarom het huis Oranje Nassau in dit verband zoveel zaken deed met de tanende Duitse prinsdommen. Zeker is dat het Engelse vorstenhuis in de 19e eeuw niet in aanmerking kwam vanwege de Boerenoorlog in Zuid-Afrika, want in Nederland waren de Boeren toen nogal populair.
Foto's uit het Gemeentearchief (Emmakade)
Foto's uit het Gemeentearchief (Waldeck Pyrmontkade)